Մաշկի միկրոբիոմ. ձեր օրգանիզմի կենդանի զրահը և աղիք-մաշկ առանցքը
Մենք սովոր ենք մտածել, որ խնամքը մաշկի առողջության գլխավոր նախապայմանն է։ Սակայն ժամանակակից դերմատոլոգիան և միկրոբիոլոգիան մեզ ստիպում են վերանայել այս մոտեցումը։ Մեր մաշկը ոչ թե պարզապես հարթ մակերես է, այլ մի հսկայական «տարածք», որտեղ բնակվում են միլիարդավոր բակտերիաներ, սնկեր և վիրուսներ։ Սա մաշկի միկրոբիոմն է՝ մի բարդ էկոհամակարգ, որը կարող է որոշել ձեր մաշկի առողջ և փայլուն, թե՞ խնդրահարույց և զգայուն լինելը։
Մաշկի միկրոբիոմը մեր օրգանիզմի պաշտպանության առաջին գիծն է։ Այն գործում է որպես կենսաբանական վահան՝ պաշտպանելով մեզ արտաքին ազդակներից և վնասակար մանրէներից։
Ի՞նչ է մաշկի միկրոբիոմը
Մաշկի մեկ քառակուսի սանտիմետրի վրա բնակվում է մոտ մեկ միլիոն բակտերիա։ Մեր մաշկը տարբերվում է իր «լանդշաֆտներով»․ կան չոր վայրեր (նախաբազուկ), խոնավ վայրեր (թևատակեր) և ճարպոտ հատվածներ (դեմք, մեջք)։ Յուրաքանչյուր հատված ունի իրեն բնորոշ միկրոֆլորան։
Մաշկի ամենատարածված մանրեներից են Staphylococcus, Corynebacterium և Propionibacterium տեսակները։ Առողջ վիճակում այս բակտերիաները ապրում են սիմբիոզի մեջ՝ օգնելով պահպանել մաշկի թթվայնության մակարդակը (pH) և արտադրելով բնական հակամանրէային նյութեր։
Ինչպե՞ս է միկրոբիոմը պաշտպանում մաշկը
Մաշկի միկրոբիոմը կատարում է մի քանի կենսական ֆունկցիա.
- Պայքար պաթոգենների դեմ. Օգտակար բակտերիաները զբաղեցնում են մակերեսը՝ թույլ չտալով վնասակար մանրէներին «բնակություն հաստատել» այնտեղ։ Նրանք արտադրում են բակտերիոցիններ՝ բնական հակաբիոտիկներ, որոնք սպանում են այդ մանրէներին։
- Իմունային համակարգի ակտիվացում. Միկրոբիոմը մշտական կապի մեջ է մաշկի տակ գտնվող իմունային բջիջների հետ։ Այն սովորեցնում է օրգանիզմին տարբերել վտանգավոր միկրոբները՝ անվնասներից։
- Խոնավության պահպանում. Որոշ բակտերիաներ օգնում են սինթեզել ճարպեր, որոնք պահպանում են մաշկի պաշտպանիչ պատնեշը՝ կանխելով ջրազրկումը։
Աղիք-մաշկ առանցք (Gut-Skin Axis). Ներքին կապը
Գիտության ամենահետաքրքիր հայտնագործություններից մեկը աղիք-մաշկ առանցքն է։ Հետևաբար պատահականություն չէ, որ ստամոքս-աղիքային խնդիրները հաճախ արտացոլվում են դեմքին։
Դիսբիոզի կամ «ծակոտկեն աղիքի» համախտանիշի ժամանակ տոքսինները ներթափանցում են արյան մեջ և հասնում մաշկին։ Ի պատասխան դրան, մաշկը սկսում է բորբոքվել։ Այսպիսով, մաշկային խնդիրների մեծ մասը՝ ակնեից մինչև էկզեմա, կարող են ունենալ աղիքային ծագում։
Միկրոբիոմը և մաշկային հիվանդությունները
Միկրոբիմի հավասարակշռության խախտման (դիսբիոզ) ժամանակ կարող են առաջանալ հետևյալ մաշկային խնդիրները.
- Ակնե (կորյակներ). Cutibacterium acnes-ի որոշակի շտամների գերաճը և միկրոբիոմի ընդհանուր աղքատացումը բերում են բորբոքային պրոցեսների։
- Ատոպիկ դերմատիտ (էկզեմա). Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ էկզեմայի սրացման ժամանակ մաշկի վրա կտրուկ ավելանում է Staphylococcus aureus բակտերիան, որը «ճնշում» է բոլոր օգտակար մանրէներին։
- Ռոզացեա և պսորիազ. Սրանք համակարգային բորբոքային վիճակներ են, որտեղ մաշկի և աղիքների միկրոբիոմի խանգարումը կենտրոնական դեր է խաղում։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր տղամարդու համար
Տղամարդկանց մաշկն ունի իր առանձնահատկությունները՝ այն ավելի հաստ է, ավելի շատ ճարպ է արտադրում և ենթարկվում է ամենօրյա մեխանիկական սթրեսի՝ սափրվելու տեսքով։
- Սափրվելը և միկրոբիոմը. Սափրվելու ընթացքում մենք ոչ միայն հեռացնում ենք մազերը, այլև վնասում ենք մաշկի վերին շերտը և նրա միկրոբիալ գաղութները։ Սա կարող է բերել մաշկի գրգռվածության և ֆոլիկուլիտի (մազարմատների բորբոքում)։
- Սպորտ և քրտնարտադրություն. Ակտիվ մարզվող տղամարդկանց մոտ խոնավ միջավայրը կարող է փոխել միկրոբիոմի կազմը՝ նպաստելով սնկային հիվանդությունների զարգացմանը։
- Տեստոստերոն. Այս հորմոնը խթանում է մաշկային ճարպի արտադրությունը, ինչը սնունդ է հանդիսանում որոշ բակտերիաների համար։ Եթե միկրոբիոմը հավասարակշռված չէ, սա բերում է քրոնիկ ակնեի նույնիսկ հասուն տարիքում։
Ինչպե՞ս խնամել մաշկի միկրոբիոմը
Որպեսզի ձեր մաշկի «օգտակար» միկրոբները կարողանան արդյունավետորեն պաշտպանել ձեզ, հետևե՛ք այս առանցքային կանոններին.
- Մի՛ չարաշահեք հակաբակտերիալ միջոցները. Ագրեսիվ մաքրող օճառները սպանում են ոչ միայն վնասակար, այլև օգտակար բակտերիաները՝ խաթարելով մաշկի բնական պաշտպանական շերտը։
- Օգտագործեք պրոբիոտիկներով խնամք. Ժամանակակից դերմատոլոգիան կիրառում է լիզատներ (բակտերիաների մասնիկներ) պարունակող շիճուկներ, որոնք բարձրացնում են մաշկի տեղային իմունիտետը։
- Առողջ սնունդ — Առողջ մաշկ. Միկրոբիոմի հավասարակշռությունը սկսվում է ներսից։ Պրեբիոտիկներով հարուստ սնունդը թույլ է տալիս աղիքներին «մաքուր» ազդակներ ուղարկել մաշկի էկոհամակարգին։
BiomoCare-ի դիտարկումը. Լինելով միկրոբիոմի ոլորտի առաջամարտիկ՝ մենք հավատում ենք, որ մաշկի առողջությունն անբաժանելի է ներքին հավասարակշռությունից։ BiomoCare-ի գիտահեն լուծումները նպաստում են հենց այդ ներքին կայունությանը, որն արտացոլվում է ձեր արտաքին տեսքի և կենսունակության վրա։
Եզրակացություն
Մաշկը պարզապես պատյան չէ, այն կենդանի, շնչող էկոհամակարգ է։ Երբ մենք սկսում ենք մտածել մեր մաշկի մասին միկրոբիոմի տեսանկյունից, մեր խնամքի մոտեցումը հիմնովին փոխվում է։ Հիշե՛ք՝ առողջ մաշկը ոչ թե ստերիլ մաշկն է, այլ հավասարակշռված միկրոբիոմով մաշկը։
Microbiome Armenia — Գիտահեն տեղեկություն միկրոբիոմի և առողջության մասին
BiomoCare — Առողջությունը սկսվում է ներսից
Օգտագործված աղբյուրներ
- Byrd AL et al. The skin microbiome. Nature Reviews Microbiology, 2018.
- Ellis SR et al. The Gut and Skin Microbiome: A Review. Dermatology and Therapy, 2019.
- Prescott SL et al. The gut-skin axis: the importance of microbiome health. World Allergy Organization Journal, 2017.
- Grice EA, Segre JA. The skin microbiome. Nature Reviews Microbiology, 2011.