Մարդու օրգանիզմը բարդ և փոխկապակցված համակարգ է, որտեղ յուրաքանչյուր բջիջ և օրգան ունի իր հստակ դերը։ Սակայն վերջին տասնամյակների գիտական հեղափոխությունը բացահայտեց մի զարմանալի փաստ. մեր առողջության հիմնական «լարային գործիքները» գտնվում են ոչ թե մեր գեների, այլ մեր ներսում բնակվող տրիլիոնավոր մանրէների ձեռքում։

Մարդու միկրոբիոմը վաղուց արդեն դուրս է եկել պարզապես «մարսողության օգնականի» դերից։ Այն դիտարկվում է որպես առանձին, էնդոկրին ակտիվությամբ օժտված օրգան, որն ազդում է հորմոնալ հավասարակշռության, նյութափոխանակության, իմունային պատասխանի և նույնիսկ վարքագծի վրա։

Աղիքային միկրոբիոմ. «Երկրորդ գենոմ»-ի ուժը

Աղիքային միկրոբիոմը ներառում է բակտերիաների, սնկերի և վիրուսների հսկայական համակարգ, որն իր գենետիկական բազմազանությամբ ավելի քան 100 անգամ գերազանցում է մարդու սեփական գենոմը։ Սա է պատճառը, որ այն հաճախ անվանում են «երկրորդ գենոմ»։

Միկրոբիոմի կազմը դինամիկ և փոփոխական է։ Այն սկսում է ձևավորվել ծննդյան պահից (կախված ծննդաբերության ձևից և կրծքով սնուցումից) և շարունակում է էվոլյուցիա ապրել ողջ կյանքի ընթացքում։ Սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը, սթրեսի մակարդակը և դեղամիջոցների, հատկապես հակաբիոտիկների օգտագործումը, մեծ հետք են թողնում այս էկոհամակարգի վրա։

Ինչո՞ւ է միկրոբիոմը առանցքային հորմոնալ համակարգի համար

Միկրոբիոմը և հորմոնալ (էնդոկրին) համակարգը գտնվում են մշտական երկխոսության մեջ։ Երբ խախտվում է աղիքային պատնեշի ամբողջականությունը (այսպես կոչված՝ «ծակոտկեն աղիքի» համախտանիշ), օրգանիզմում սկսվում են համակարգային բորբոքային գործընթացներ, որոնք ուղղակիորեն հարվածում են էնդոկրին գեղձերին։

1. Գլյուկոզայի մակարդակ և ինսուլինակայունություն

Աղիքային մանրէները մեծ դեր ունեն շաքարային դիաբետի և ճարպակալման կանխարգելման գործում։ Որոշ բակտերիաներ, մշակելով սննդային մանրաթելերը, արտադրում են կարճ շղթայական ճարպաթթուներ (SCFAs), ինչպիսիք են բուտիրատը, պրոպիոնատը և ացետատը։ Այս նյութերը խթանում են GLP-1 հորմոնի արտադրությունը, որը կարգավորում է ինսուլինի սեկրեցիան և բարելավում հյուսվածքների զգայունությունը գլյուկոզայի նկատմամբ։

2. Վահանաձև գեղձի ֆունկցիա

Միկրոբիոմն ազդում է այնպիսի կարևորագույն միկրոտարրերի յուրացման վրա, ինչպիսիք են յոդը, սելենը և ցինկը, որոնք անհրաժեշտ են վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզի համար։ Բացի այդ, աղիքային դիսբիոզը հաճախ ուղեկցում է աուտոիմուն թիրեոիդիտին (Հաշիմոտոյի հիվանդություն), ինչը ևս մեկ անգամ փաստում է աղիք-վահանաձև գեղձ կապի մասին։

Միկրոբիոմ և սթրես. Աղիք-Ուղեղ առանցք (Gut-Brain Axis)

Սթրեսը ոչ միայն հոգեբանական վիճակ է, այլ կոնկրետ կենսաքիմիական գործընթաց, որի կենտրոնում HPA առանցքն է (հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ)։

Գիտական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ միկրոբիոմի կազմը կարող է կանխորոշել, թե որքանով կայուն կլինի մարդը սթրեսային իրավիճակներում։

• Կորտիզոլի կառավարում. Պրոբիոտիկների որոշակի շտամներ (հայտնի որպես պսիխոբիոտիկներ) ունակ են նվազեցնել արյան մեջ կորտիզոլի մակարդակը։
• Նեյրոմեդիատորների սինթեզ. Զարմանալի է, բայց օրգանիզմի սերոտոնինի («երջանկության հորմոն») մոտ 90-95%-ը արտադրվում է ոչ թե ուղեղում, այլ աղիքներում՝ մանրէների մասնակցությամբ։ Նույնը վերաբերում է դոֆամինին և ԳԱԹԹ-ին (GABA), որոնք պատասխանատու են հանգստության և կենտրոնացման համար։

Սեռական հորմոններ և «Էստրոբոլոմ»

Միկրոբիոմի և սեռական հորմոնների կապը երկկողմանի է։ Հորմոնները ձևավորում են բակտերիալ միջավայրը, իսկ բակտերիաները մասնակցում են հորմոնների մետաբոլիզմին։

Գիտնականները առանձնացնում են «էստրոբոլոմը»՝ բակտերիաների այն խումբը, որոնք արտադրում են բետա-գլյուկուրոնիդազ ֆերմենտը։ Այս ֆերմենտը թույլ է տալիս էստրոգեններին վերաշրջանառվել արյան մեջ՝ պահպանելով դրանց օպտիմալ մակարդակը։ Դիսբիոզի դեպքում այս գործընթացը խաթարվում է, ինչը կարող է հանգեցնել էստրոգենային դոմինանտության կամ դեֆիցիտի։

Տղամարդկանց մոտ առողջ միկրոբիոմն անմիջականորեն կապված է տեստոստերոնի մակարդակի և սպերմատոգենեզի որակի հետ՝ համակարգային բորբոքման նվազեցման և նյութափոխանակության բարելավման միջոցով։

Ախորժակ, քաշ և էներգետիկ հավասարակշռություն

Քաղցի և հագեցվածության զգացողությունը նույնպես գտնվում է միկրոբիոմի հսկողության տակ։ Աղիքային մանրէները ազդում են հետևյալ հորմոնների վրա.

• Լեպտին. Հագեցվածության հորմոնը
• Գրելին. Քաղցի հորմոնը
• Պեպտիդ YY. Նվազեցնում է ախորժակը սնունդ ընդունելուց հետո

Երբ միկրոբիոմը հավասարակշռված չէ, օրգանիզմը կարող է սխալ ազդակներ ուղարկել ուղեղին՝ առաջացնելով անդադար քաղցի զգացում կամ հակում դեպի վնասակար ածխաջրերը։

Գործնական քայլեր. Ինչպե՞ս հոգալ միկրոբիոմի մասին

Միկրոբիոմի խնամքը պարզապես մարսողության լավացում չէ, այն ներդրում է ձեր ամբողջական բարեկեցության մեջ։ Ահա մի քանի գիտականորեն հիմնավորված քայլեր.

1. Բազմազան սննդակարգ. Օգտագործեք առնվազն 30 տեսակի բուսական սնունդ շաբաթական։ Բջջանյութը լավագույն «կերը» կլինի ձեր բարեկամ բակտերիաների համար։
2. Ֆերմենտացված մթերքներ. Կեֆիրը, թթու դրած բանջարեղենը և յոգուրտը բնական պրոբիոտիկների աղբյուր են։
3. Սթրեսի կառավարում. Յոգան, մեդիտացիան և որակյալ քունը ուղիղ ճանապարհ են դեպի առողջ աղիքներ։
4. Թիրախային աջակցություն. Օգտագործեք մասնագիտացված պրոբիոտիկ համալիրներ։ Օրինակ՝ BiomoCare for Men-ը մշակված է հատուկ տղամարդու օրգանիզմի հորմոնալ և էներգետիկ պահանջները հաշվի առնելով։

Ամփոփում

Միկրոբիոմի և հորմոնալ համակարգի փոխազդեցությունը ժամանակակից բժշկության ամենախոստումնալից ուղղություններից է։ Թեև այս ոլորտում դեռ շատ բացահայտումներ են սպասվում, արդեն իսկ պարզ է մեկ բան. մեր ներքին էկոհամակարգի առողջությունը մեր օրգանիզմի ամբողջական հավասարակշռության հիմնաքարն է։

Տղամարդու առողջության համատեքստում այս կապը դառնում է որոշիչ գործոն՝ երկարակեցության, սեռական ակտիվության և բարձր կենսունակության համար։

Microbiome Armenia — Գիտահեն տեղեկություն միկրոբիոմի և առողջության մասին։
BiomoCare — Առողջությունը սկսվում է ներսից

Գիտական աղբյուրներ

1. Sender, R., Fuchs, S. and Milo, R. (2016). Revised estimates for the number of human and bacteria cells in the body. PLoS Biology, 14(8), e1002533.
2. Sudo, N., Chida, Y., Aiba, Y., Sonoda, J., Oyama, N., Yu, X.N., Kubo, C. and Koga, Y. (2004). Postnatal microbial colonization programs the hypothalamic-pituitary-adrenal system for stress response in mice. The Journal of Physiology, 558(1), 263-275.
3. Bravo, J.A., Forsythe, P., Chew, M.V., Escaravage, E., Savignac, H.M., Dinan, T.G., Bienenstock, J. and Cryan, J.F. (2011). Ingestion of Lactobacillus rhamnosus regulates emotional behavior and central GABA receptor expression in a mouse via the vagus nerve. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(38), 16050-16055.
4. Messaoudi, M., Lalonde, R., Violle, N., Javelot, H., Desor, D., Nejdi, A., Bisson, J.F., Rougeot, C., Pichelin, M., Cazaubiel, M. and Culioli, J. (2011). Assessment of psychotropic-like properties of a probiotic formulation (Lactobacillus helveticus R0052 and Bifidobacterium longum R0175) in rats and human subjects. The British Journal of Nutrition, 105(5), 755-764.
5. Cryan, J.F. and O’Mahony, S.M. (2011). The microbiome-gut-brain axis: from bowel to behavior. Neurogastroenterology & Motility, 23(3), 187-192.