Կորուսյալ միկրոբիոմն ու առողջ նախնիները

Մարդու օրգանիզմը տասնյակ հազարավոր տարիների էվոլյուցիայի արդյունք է, սակայն վերջին հարյուրամյակում մենք բախվել ենք «միկրոբիոմի դեգրադացիայի» խնդրին: Մինչ մենք պայքարում էինք վարակների դեմ հիգիենայի և հակաբիոտիկների միջոցով, պատահաբար ոչնչացրինք մեր ներքին էկոհամակարգի այն հատվածները, որոնք հազարամյակներ շարունակ պաշտպանել են մեզ բորբոքումներից ու կանխել մի շարք հիվանդություններ:

Մեր նախնիների աղիքային միկրոբիոմը կենսաբազմազանության իսկական գանձարան էր: Այսօր գիտնականները փաստում են, որ այս կորուստը ուղղակիորեն կապված է «քաղաքակրթության հիվանդությունների» աճի հետ՝ սկսած գրգռված աղիքի համախտանիշից (IBS) մինչև աուտոիմուն հիվանդություններ և նյութափոխանակության խանգարումներ:

2000-ամյա «ժամանակի պարկուճի» պատմությունը

Որպեսզի հասկանանք, թե կոնկրետ ինչ ենք կորցրել, միկրոբիոլոգների միջազգային խումբը վերլուծել է ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի ժայռափոր ապաստարաններից հայտնաբերված 8 քարացած կղանքի նմուշներ՝ կոպրոլիտներ: Այս 2000 տարվա պատմություն ունեցող նմուշները դարձել են տեղեկատվության անգնահատելի աղբյուր նախնիների սննդակարգի և առողջական վիճակի մասին:

Օգտագործելով գենոմի վերակառուցման ժամանակակից մեթոդները՝ գիտնականները հայտնաբերել են.

498 միկրոբային գենոմ, որոնցից 181-ը հստակորեն պատկանում են մարդու աղիքային տրակտին:
158 առանձին միկրոբային տեսակ, որոնցից 61-ը (մոտ 40%) ամբողջովին անհայտ են ժամանակակից գիտությանը: Դրանք տեսակներ են, որոնք այսօր այլևս գոյություն չունեն ժամանակակից մարդու օրգանիզմում:

Ինչո՞վ էր տարբերվում «նախնյաց» միկրոբիոմը՝ «ժամանակակից» միկրոբիոմից

Հետազոտության արդյունքները բացահայտեցին սկզբունքային տարբերություններ, որոնք բացատրում են մեր խոցելիությունը.

Լորձաթաղանթի պաշտպանություն. Նախնիների մոտ շատ քիչ էին այն գեները, որոնք քայքայում են աղիքների պաշտպանիչ լորձաշերտը (glycans): Ժամանակակից միկրոբիոմում, բջջանյութի պակասի դեպքում, բակտերիաները սկսում են «ուտել» մեր սեփական աղիքների լորձաթաղանթը՝ հանգեցնելով Կրոնի հիվանդության և խոցային կոլիտի:
Հակաբիոտիկակայունություն. Հնագույն նմուշներում հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն գեների քանակը զգալիորեն ցածր է եղել:
Գենետիկական ճկունություն. Հնագույն բակտերիաները պարունակում էին մեծ քանակությամբ տրանսպոզազներ (ֆերմենտներ, որոնք օգնում են ԴՆԹ-ի վերադասավորմանը): Սա նշանակում է, որ նախնիների միկրոբները շատ ավելի արագ էին հարմարվում միջավայրի փոփոխություններին, քան մերօրյա «ծույլիկ» բակտերիաները:

Ինչո՞ւ է մեր միկրոբիոմը դարձել «ձանձրալի»

Միկրոբիոլոգ Ալեքսանդր Կոստիչը բացատրում է, որ հին մշակույթներում սնունդը չափազանց բազմազան էր: Մեր նախնիները սպառում էին տասնյակ վայրի բույսեր, սեզոնային մրգեր և արմատներ:

Այսօր մենք սնվում ենք «սուպերմարկետային սննդակարգով»՝ օգտագործելով ընդամենը 10-15 հիմնական մթերք: Սա ստեղծում է միկրոբային մոնոկուլտուրա: Երբ սննդակարգը դառնում է միատեսակ ու միապաղաղ, շատ կարևոր բակտերիաներ պարզապես «սովամահ են լինում» և անհետանում մեր օրգանիզմից:

Ինչպե՞ս վերականգնել կորուսյալ միկրոբիոմը

Թեև մենք չենք կարող վերադառնալ քարի դար, բայց կարող ենք կիրառել տարբեր ռազմավարություններ մեր ներքին էկոհամակարգը վերակառուցելու համար։ Այդ միջոցներից են՝

Բջջանյութի «վերածնունդը»։ Մեր նախնիները օրական սպառում էին մինչև 100գ բջջանյութ, մինչդեռ ժամանակակից մարդը՝ հազիվ 15-20գ: Ավելացրեք ձեր սննդակարգին՝ վայրի բույսեր, արմատապտուղներ և սեզոնային բանջարեղեն:
Ֆերմենտացիա։ Թթու դրված բանջարեղենը և կոմբուչան բնական պրոբիոտիկների աղբյուր են, որոնք կարևոր են մեր իմունային համակարգի համար:
Կապ բնության հետ։ Գիտնականները սա անվանում են «հին ընկերների հիպոթեզ»: Հողի և բնական միջավայրի հետ շփումը հարստացնում է մեր միկրոբիոմը նոր տեսակներով:
Թիրախային պրոբիոտիկներ։ Ապագայի բժշկությունը վերականգնելու է հենց այն շտամները, որոնք մենք կորցրել ենք էվոլյուցիայի ընթացքում:

Ամփոփում

Աղիքային առողջության ապագան բառացիորեն թաղված է անցյալում: «Կորուսյալ միկրոբները» մեր անցյալի մասնիկներն են, որոնք անհրաժեշտ են մեր ապագայի համար: Ուսումնասիրելով մեր նախնիների «ժառանգությունը»՝ մենք հնարավորություն ենք ստանում վերականգնել այն կենսաբանական հզորությունը, որը կորցրել ենք քաղաքակրթության ճանապարհին:

Հետևեք microbiome.am-ին՝ բացահայտելու ձեր ներքին աշխարհի գաղտնիքները:

Microbiome Armenia — Գիտահեն տեղեկություն միկրոբիոմի և առողջության մասին

BiomoCare — Առողջությունը սկսվում է միկրոբիոմից

Գիտական աղբյուրներ

Blaser MJ. The theory of disappearing microbiota and the epidemics of chronic diseases. Nat Rev Immunol. 2017;17(8):461-463.
Wibowo MC, Yang Z, Borry M, et al. Reconstruction of ancient microbial genomes from the human gut. Nature. 2021;594(7862):199-204.
Kostic A. Joslin Diabetes Center Research on Ancestral Microbiomes and Industrialization. 2021.