Ժամանակակից գիտությունը վերանայում է ծերացման գործընթացի մասին տարբեր մոտեցումները։ Եթե նախկինում կոգնիտիվ ֆունկցիաների անկումը համարվում էր տարիքի առաջացման անխուսափելի մաս, ապա այսօր մենք գիտենք, որ ուղեղի երիտասարդությունը հնարավոր է երկարաձգել: Այս գործընթացում առանցքային դեր է խաղում մի գործոն, որը մինչև վերջերս անտեսված էր նյարդաբանների կողմից։ Դա աղիքային միկրոբիոմն է:

Կոգնիտիվ ֆունկցիաներ և «Երկրորդ ուղեղի» կապը

Կոգնիտիվ ֆունկցիաները՝ հիշողությունը, ուշադրության կենտրոնացումը, որոշումների կայացումն ու լեզվական հմտությունները, ուղղակիորեն կախված են նեյրոնների առողջությունից և նրանց միջև սինապտիկ կապերի ամրությունից: Այստեղ հանդես է գալիս աղիք-ուղեղ առանցքը (Gut-Brain Axis):

Գիտական հետազոտությունները փաստում են, որ աղիքային տրակտում բնակվող տրիլիոնավոր մանրէներն արտադրում են քիմիական ազդանշաններ, որոնք թափանցում են արյան մեջ և ազդում ուղեղի նեյրոպլաստիկության վրա: Առողջ միկրոբիոմը նման է լավ կառավարվող գործարանի, որն ուղեղին մատակարարում է անհրաժեշտ նյութեր՝ կոգնիտիվ ռեզերվը պահպանելու համար:

Նեյրոբորբոքում. Առողջ ծերացման գլխավոր թշնամին

Տարիքի հետ օրգանիզմում զարգանում է այսպես կոչված "inflammaging", քրոնիկական ցածր մակարդակի բորբոքում, որը ծերացման շարժիչ ուժն է: Երբ աղիքային միկրոբիոմը անհավասարաշիռ վիճակում է (դիսբիոզ), աղիքների պատնեշը դառնում է թափանցելի տարբեր տոքսինների համար, որոնք ներթափանցելով արյան մեջ, հասնում են ուղեղ և ակտիվացնում միկրոգլիալ բջիջները: «Զայրացած» կամ գերակտիվացած բջիջները սկսում են արտադրել բորբոքային նյութեր, որոնք վնասում են սեփական առողջ նեյրոնները։ Այս «նեյրոբորբոքումը» դանդաղորեն քայքայում է մեր նեյրոնները՝ հանգեցնելով կոգնիտիվ ֆունկցիաների անկման և դեմենցիայի արագացման: Սակայն, պահպանելով միկրոբիոմի բազմազանությունը, մենք կարող ենք կառավարել այս բորբոքային պրոցեսները և պաշտպանել ուղեղը դեգեներացիայից:

Միկրոբիոմի «աստղերը» և ուղեղի աշխատանքը

Վերջին գիտական հայտնագործությունները թույլ են տալիս առանձնացնել կոնկրետ բակտերիաներ, որոնք կապված են բարձր ինտելեկտուալ ցուցանիշների հետ.

1. Akkermansia muciniphila. Այս բակտերիան համարվում է «երիտասարդության էլիքսիրի» բաղադրիչ: Այն ամրացնում է աղիքների լորձաթաղանթը և դրականորեն է կապված հիշողության կենտրոնի՝ հիպոկամպի առողջության հետ:
2. Lachnospiraceae. Այս ընտանիքի բակտերիաներն արտադրում են բուտիրատ, որն ուղղակիորեն խթանում է BDNF սպիտակուցի սինթեզը, ինչն օգնում է ուղեղին ձևավորել նոր նեյրոնային կապեր:
3. Bifidobacterium. Տարիքի հետ սրանց քանակը նվազում է, ինչը հաճախ ուղեկցվում է «մտքի մշուշապատումով» (brain fog):

Կարճաշղթա ճարպաթթուներ (SCFAs). Կամուրջ՝ աղիքներից դեպի ուղեղ

Մեր միկրոբիոմի ամենակարևոր արտադրանքը կոգնիտիվ առողջության համար կարճաշղթա ճարպաթթուներից է բուտիրատը, որը՝

• Կարող է անցնել հեմատոէնցեֆալիկ պատնեշը և նվազեցնել ուղեղի օքսիդատիվ սթրեսը:
• Ոնի էպիգենետիկ ազդեցություն՝ «միացնելով» այն գեները, որոնք պատասխանատու են երկարակեցության համար:

Պրոբիոտիկները և կոգնիտիվ ռեզերվի բարձրացումը

Առողջ ծերացման (healthy aging) ռազմավարության մեջ առանձնակի տեղ ունեն հոգեբիոտիկները: Կլինիկական փորձարկումները ցույց են տալիս, որ կոնկրետ շտամների օգտագործումը բարելավում է տարեցների ուշադրության կենտրոնացումը և նվազեցնում է տագնապայնությունը:

Այս գիտական սկզբունքներն են ընկած BiomoCare for Men պրոբիոտիկ համալիրի հիմքում: Այն մշակվել է որպես թիրախային գործիք՝ աղիք-ուղեղ առանցքն ամրապնդելու և տղամարդկանց կոգնիտիվ ու ֆիզիկական երկարակեցությանն աջակցելու համար՝ օգտագործելով հենց այն շտամները, որոնք անհրաժեշտ են առողջ ծերացման ռազմավարության մեջ:

Գործնական ուղեցույց. Ինչպե՞ս սնվել ուղեղի առողջության համար

Ուղեղի պաշտպանությունը սկսվում է ոչ թե դեղորայքից, այլ ամենօրյա սննդակարգից: Ձեր ափսեի պարունակությունը որոշում է, թե ինչպիսի քիմիական ազդանշաններ կուղարկի միկրոբիոմը ձեր նյարդային համակարգին:

• Պրեբիոտիկ մանրաթելեր. Ինուլինով և բնական մանրաթելերով հարուստ մթերքները՝ սխտորը, սոխը, ասպարագուսը (ծնեբեկը) և գետնատանձը (Jerusalem artichoke), հանդիսանում են լավագույն պրեբիոտիկները: Դրանք խթանում են օգտակար բակտերիաների աճը, որոնք էլ իրենց հերթին ամրապնդում են աղիքների պատնեշը՝ նվազեցնելով նեյրոբորբոքման ռիսկը:
• Բնական նեյրոպրոտեկտորներ։ Հապալասը, մուգ հատապտուղները, կանաչ թեյը և բարձրորակ ձիթապտղի յուղը հարուստ են պոլիֆենոլներով: Մեր միկրոբիոմը մշակում է այս միացությունները և դրանք վերածում կենսաակտիվ մոլեկուլների, որոնք թափանցում են հեմատոէնցեֆալիկ պատնեշով և պաշտպանում նեյրոնները օքսիդատիվ սթրեսից:
• MIND սննդակարգ։ Սա Միջերկրածովյան և DASH դիետաների գիտականորեն համադրված տարբերակն է, որը ստեղծված է հատուկ նյարդային դեգեներացիան կանխելու համար: MIND սննդակարգը շեշտը դնում է կանաչ տերևավոր բանջարեղենի, ընկուզեղենի, հատապտուղների և ձկնեղենի վրա՝ միաժամանակ բացառելով տրանս-ճարպերը և ավելորդ շաքարը:
• Ֆերմենտացված մթերքներ։ Կեֆիրը, թթու դրած բանջարեղենը (առանց քացախի) և յոգուրտը հարստացնում են միկրոբիոմի կազմը՝ ապահովելով բակտերիալ այնպիսի բազմազանություն, որն անհրաժեշտ է սթրեսի հորմոնների (կորտիզոլի) մակարդակը վերահսկելու և տրամադրությունը կայունացնելու համար:

Ամփոփում

Առողջ ծերացումը պարզապես հիվանդությունների բացակայությունը չէ, այլ ուղեղի ֆունկցիաների պահպանումը բարձր մակարդակի վրա: Մեր միկրոբիոմը մեր ամենահավատարիմ դաշնակիցն է այս հարցում: Հոգ տանելով ձեր միկրոբոիմի մասին (BiomoCare), դուք ներդրում եք կատարում ձեր առողջ ու ակտիվ ծերության համար:

Microbiome Armenia — Գիտահեն տեղեկություն միկրոբիոմի և առողջության մասին

BiomoCare — Առողջությունը սկսվում է միկրոբիոմից

Գիտական աղբյուրներ

1. Białecka-Dębek, A., et al. (2021). Gut Microbiota and Cognitive Function in the Elderly. Nutrients.
2. Meyer, K., et al. (2022). Association of the Gut Microbiota With Cognitive Function in Midlife. JAMA Network Open.
3. Carabotti, M., et al. (2015). The gut-brain axis interactions. Annals of Gastroenterology.
4. Kim, C. S., et al. (2021). Probiotic Supplementation Improves Cognitive Function. J Gerontol A Biol Sci Med Sci.
5. Silva, Y. P., et al. (2020). Short-Chain Fatty Acids in Gut-Brain Communication. Frontiers in Endocrinology.
6. Cryan, J. F., et al. (2019). The Microbiota-Gut-Brain Axis. Physiological Reviews.
7. McGrattan, A. M., et al. (2019). Diet and Inflammation in Cognitive Ageing. Curr Nutr Rep.
8. Pais, R., et al. (2020). Global Cognitive Impairment Prevalence. Geriatrics (Basel).
9. Goyal, M. S., et al. (2018). Therapeutic Diets of the Brain. Nature Reviews Neurology.
10. Kiely, K. M. (2014). Cognitive Function. Encyclopedia of Quality of Life.